“วันเหมายัน: ตะวันอ้อมข้าว” ๒๒ ธันวาคมนี้ กลางคืนยาวที่สุดในรอบปี

วันที่ ๒๒ ธันวาคมที่จะถึงนี้เป็น วันเหมายัน (เห-มา-ยัน) ซึ่งกลางคืนจะยาวนานที่สุดในรอบปี ประเทศซีกโลกเหนือเป็นวันย่างเข้าสู่ฤดูหนาว และประเทศซีกโลกใต้เป็นวันย่างเข้าสู่ฤดูร้อน

นายศุภฤกษ์ คฤหานนท์ หัวหน้างานบริการวิชาการดาราศาสตร์ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สดร.) เปิดเผยว่า แต่ละวันดวงอาทิตย์จะปรากฎในตำแหน่งต่างกันไป โดยเปลี่ยนไปวันละประมาณ ๑ องศา และในวันที่ ๒๒ ธันวาคมที่จะถึงนี้ ดวงอาทิตย์จะขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางใต้มากที่สุด และตกทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางใต้มากที่สุด ส่งผลให้ช่วงกลางวันสั้นและช่วงกลางคืนยาวนานที่สุดในรอบปี ภาษาสันสกฤตเรียกว่า วันเหมายัน (เห-มา-ยัน) (Winter Solstice) ชาวไทยเรียกว่า ตะวันอ้อมข้าว วันดังกล่าวดวงอาทิตย์จะขึ้นเวลาประมาณ ๐๖.๓๖ น. และจะตกลับขอบฟ้าเวลาประมาณ ๑๗.๕๕ น. ตามเวลา ณ กรุงเทพมหานคร รวมระยะเวลากลางวันเพียง ๑๑ ชั่วโมง ๑๙ นาที เท่านั้น ท้องฟ้าจะมืดเร็วกว่าช่วงเวลาอื่นของปี ประเทศซีกโลกเหนือจะเป็นวันย่างเข้าสู่ฤดูหนาว และประเทศซีกโลกใต้จะเป็นวันย่างเข้าสู่ฤดูร้อน

นายศุภฤกษ์ คฤหานนท์ อธิบายเพิ่มเติมว่า โลกโคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นวงรี ในรอบหนึ่งปีโลกจึงมีระยะห่างจากดวงอาทิตย์ไม่เท่ากัน ช่วงใกล้ที่สุดประมาณต้นเดือนมกราคม เป็นระยะทาง ๑๔๗,๐๐๐,๐๐๐ กิโลเมตร และช่วงไกลที่สุดประมาณต้นเดือนกรกฎาคม เป็นระยะทาง ๑๕๒,๐๐๐,๐๐๐ กิโลเมตร ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของระยะทางใกล้-ไกล ในการที่โลกโคจรรอบดวงอาทิตย์จึงถือเป็นอัตราส่วนที่น้อยมาก และไม่มีผลต่อการเกิดฤดูกาลแต่อย่างใด แต่การที่แกนหมุนของโลกเอียงทำมุม ๒๓ องศา ๕ ลิบดา จากแนวตั้งฉากของระนาบวงโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์ พื้นที่ต่าง ๆ ทั่วโลกจึงรับแสงอาทิตย์ในปริมาณไม่เท่ากัน ส่งผลให้มีอุณภูมิต่างกัน รวมทั้งมีระยะเวลากลางวันและกลางคืนแตกต่างกันด้วย อันเป็นเหตุให้เกิดฤดูกาลขึ้นบนโลก จะสังเกตได้ว่า ในฤดูร้อน เวลากลางวันจะยาวกว่ากลางคืน ดวงอาทิตย์จะขึ้นเร็วและตกช้า ส่วนในฤดูหนาว เวลากลางคืนจะยาวกว่ากลางวัน ดวงอาทิตย์จะขึ้นช้าและตกเร็ว

ปี ๒๕๖๒ เกิดปรากฏการณ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับการขึ้น-ตกของดวงอาทิตย์ ดังนี้

๑. วันวสันตวิษุวัต (วะ-สัน-ตะ-วิ-สุ-วัด) (Vernal Equinox) ตรงกับวันที่ ๒๑ มีนาคม เป็นวันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกและตกทางทิศตะวันตกพอดี ส่งผลให้ช่วงเวลากลางวันเท่ากับกลางคืนพอดี เป็นวันที่ประเทศซีกโลกเหนือย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ และประเทศซีกโลกใต้ย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วง

๒. วันครีษมายัน (ครีด-สะ-มา-ยัน) (Summer Solstice) ตรงกับวันที่ ๒๑ มิถุนายน เป็นวันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุด และตกทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุด ส่งผลให้ช่วงเวลากลางวันยาวที่สุดในรอบปี เป็นวันที่ประเทศซีกโลกเหนือย่างเข้าสู่ฤดูร้อน และประเทศซีกโลกใต้ ช่วงกลางวันจะสั้นที่สุดในรอบปี เป็นวันย่างเข้าสู่ฤดูหนาว

๓. วันศารทวิษุวัต (สาด-ทะ-วิ-สุ-วัด) (Autumnal Equinox) ตรงกับวันที่ ๒๓ กันยายน เป็นวันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกและตกทางทิศตะวันตกพอดี ส่งผลให้ช่วงเวลากลางวันเท่ากับกลางคืนพอดี เป็นวันที่ประเทศซีกโลกเหนือย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วง และประเทศซีกโลกใต้ย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ

๔. วันเหมายัน (เห-มา-ยัน) (Winter Solstice) ตรงกับวันที่ ๒๒ ธันวาคมที่จะถึงนี้ เป็นวันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางใต้มากที่สุด และตกทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางใต้มากที่สุด ส่งผลให้ช่วงเวลากลางวันสั้นที่สุด และช่วงเวลากลางคืนยาวที่สุดในรอบปี ชาวไทยเรียกว่า ตะวันอ้อมข้าว ประเทศซีกโลกเหนือจะเป็นวันย่างเข้าสู่ฤดูหนาว และประเทศซีกโลกใต้จะเป็นวันย่างเข้าสู่ฤดูร้อน

พิพัฒน์ ศรีตะวัน สำนักข่าวเชียงใหม่ออนไลน์นิวส์ รายงาน